Evlilikte Sözel Şiddet Döngüsü: Küfür, Beddua ve Hakaretle Mücadele Stratejileri
Evlilik birliği, doğası gereği çatışmayı barındırır; ancak bu çatışmanın ifade ediliş biçimi ilişkinin ömrünü ve bireylerin ruh sağlığını belirler. Sürekli küfür, beddua ve hakaretin hakim olduğu bir ilişki, literatürde "yıkıcı çatışma" veya "toksik döngü" olarak tanımlanır. Bu davranışlar sadece anlık bir öfke patlaması değil, karşı tarafın onuruna, kişiliğine ve ruhsal bütünlüğüne yönelik bir saldırıdır.
1. Problemin Tanımlanması: Sözel Şiddet ve Dinamikleri
Küfür ve beddua, genellikle kişinin kendi öfkesini yönetemediği durumlarda başvurduğu bir "savunma-saldırı" mekanizmasıdır. John Gottman (1994) tarafından geliştirilen "Mahşerin Dört Atlısı" kuramına göre, özellikle aşağılama (contempt), partneri kendinden daha düşük bir seviyede görme ve ona iğrenme ile yaklaşma halidir. Hakaret ve küfür, bu aşağılamanın en somut dışavurumudur.
1.1. Neden Küfür ve Beddua?
Öğrenilmiş Davranışlar: Bireyin kendi ebeveynlerinden gördüğü çatışma çözme modelleri.
Duygusal Sözlük Yetersizliği: Kişinin hayal kırıklığı, üzüntü veya çaresizlik gibi duyguları "ben" diliyle ifade edememesi sonucu en kaba tepkiye yönelmesi.
Güç ve Kontrol Çabası: Tartışmada üstünlük kurma veya partneri sindirme arzusu.
2. Çözüm Önerileri ve Müdahale Stratejileri
Bu döngüyü kırmak, her iki tarafın da sorumluluk almasını ve "iletişim dilini" yeniden inşa etmesini gerektirir.
2.1. Fizyolojik Sakinleşme: 20 Dakika Kuralı
Tartışma sırasında küfür ve hakaret devreye girdiğinde, beyindeki amigdala (duygusal merkez) kontrolü ele geçirir ve prefrontal korteks (mantıklı düşünme) devre dışı kalır. Bu duruma "duygusal taşma" denir.
Müdahale: Eşlerden biri hakaretin başlayacağını hissettiği an, "Şu an çok öfkeliyiz ve birbirimize zarar vereceğiz. 20 dakika ara veriyorum," diyerek ortamı terk etmelidir. 20 dakika, vücuttaki adrenalin ve kortizol seviyelerinin normale dönmesi için gereken minimum süredir.
2.2. "Ben" Dilini İnşa Etmek ve İhtiyacı Tanımlamak
Hakaretler genellikle "Sen şöylesin...", "Senin ailen zaten..." gibi "sen" odaklı suçlamalarla başlar. Bunun yerine:
Örnek: "Sen ne kadar kaba birisin" (Hakaret) yerine, "Sesini yükseltmen ve bu kelimeleri kullanman kendimi çok değersiz hissettiriyor, lütfen sakinleşince konuşalım" (Duygu paylaşımı).
2.3. Beddua ve Küfürün Manevi ve Psikolojik Yüküyle Yüzleşmek
Özellikle kültürel bağlamda beddua, ilişki üzerinde ağır bir psikolojik yük oluşturur. Beddua etmek, partneri sadece o an değil, gelecekte de lanetleme arzusudur.
Müdahale: Çiftler, sakin bir zamanda bu kelimelerin birbirlerinin ruhunda açtığı yaraları dürüstçe konuşmalıdır. "Sen bana beddua ettiğinde, senin benim iyiliğimi istemediğini düşünüyorum ve bu bende sana karşı güven kaybı yaratıyor" gibi paylaşımlar yapılmalıdır.
2.4. Takdir ve Hayranlık Kültürünü Yeniden Canlandırmak
Gottman (2015), sağlıklı bir ilişkide 1 olumsuz etkileşime karşı 5 olumlu etkileşim olması gerektiğini savunur (5:1 Oranı). Hakaretin yoğun olduğu evliliklerde bu oran tersine dönmüştür.
Ödev: Çiftler her gün birbirlerinin yaptığı en az bir küçük şeyi takdir etmelidir (Örn: "Bugün yemeği yaptığın için teşekkür ederim"). Pozitif birikim, kriz anındaki şiddet eğilimini azaltır.
3. Profesyonel Yaklaşımlar ve Terapi Süreçleri
Bazen çiftler bu döngüye o kadar saplanmıştır ki, dışarıdan bir göz olmadan çıkamazlar.
3.1. Duygu Odaklı Terapi (EFT)
Johnson (2008) tarafından geliştirilen bu yöntem, küfür ve hakaretin altındaki "bağlanma korkusunu" inceler. Eş aslında "Beni duyuyor musun? Benim için orada mısın?" diye bağırmaktadır, ancak bunu saldırgan bir yolla yapmaktadır. Terapi, bu kök duyguları açığa çıkarır.
3.2. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Bireylerin öfke anındaki otomatik düşünceleri (Örn: "Bana saygı duymuyor, o halde ben de onu yerin dibine sokmalıyım") tespit edilir ve yerine daha rasyonel düşünceler yerleştirilir.
4. Özet ve Uygulama Planı
Küfür ve hakaret içeren bir evliliği kurtarmak için izlenmesi gereken adımlar:
Sıfır Tolerans Sözleşmesi: Sakin bir zamanda, "Bundan sonra ne kadar kızarsak kızalım asla küfür ve beddua etmeyeceğiz" diyerek ortak bir karar alın.
Öfke Günlüğü: Hangi durumlarda hakaret etme ihtiyacı duyduğunuzu not edin.
Mola Vermeyi Öğrenin: Tartışmanın kontrolden çıkacağını anladığınızda "mola" deyin.
Geçmişi Getirmeyin: O anki konuya odaklanın; 10 yıl önceki olayları hakaret malzemesi yapmayın.
Sonuç:
Bir evlilikte sevgi bitse bile saygı, insan onurunun bir gereği olarak korunmalıdır. Küfür ve beddua, sevginin olduğu kadar saygının da katilidir. Bu döngüden çıkmak bir gecede mümkün olmasa da, farkındalık ve profesyonel destekle sağlıklı bir iletişim zemini inşa edilebilir.
Kaynakça:
Gottman, J. M. (1994). What predicts divorce?: The relationship between marital processes and marital outcomes. Lawrence Erlbaum Associates.
Gottman, J. M., & Silver, N. (2015). The seven principles for making marriage work: A practical guide from the country's foremost relationship expert. Harmony.
Johnson, S. M. (2008). Hold me tight: Seven conversations for a lifetime of love. Little, Brown Spark.
Türk Psikologlar Derneği. (2020). Aile içi iletişim ve çatışma çözme rehberi. TPD Yayınları.